کتاب حاضر، اولین ثمر بخش پل دانش شرکت متاکومی باشد که سعی در معرفی »رایانش ابری« و کاربرد آن در سازمان دارد؛ فناوری که پس از ظهور کامپیوترهای شخصی و شکل گرفتن اینترنت، موج فناوری بعدی محسوب می شود که – حتی در مقیاس بزرگ تر از امواج قبلی – در حال درنوردیدن دنیاست؛ نه تنها عرصه صنعتIT را دگرگون نموده است، که بر سایر ابعاد و جوانب زندگی ما نیز تأثیرات قابل توجهی خواهد داشت.
مقدمه و ساختار کتاب
تقریباً هر ده سال، دنیای IT شاهد شکوفایی فناوری است که حداقل بخشی از این صنعت را دستخوش تغییرات اساسی م یکند؛ ظهور و گسترش کامپیوترهای شخصی یاPC ها و اینترنت، بزرگترین این موارد در ۵۰ سال گذشته بوده است که همچون موجی دنیا را درنوردیده و تمام ابعاد و جوانبجوامع بشری را تحت تأثیر قرار داده است. در اواخر اولیندهه قرن ۲۱، شاهد توسعه و گسترش بسیار سریع Cloud Computing یا »رایانش ابری« بوده ایم؛ فناوری که به طورکلی مدل متفاوتی برای رایانش ارائه میکند. گاهی به اشتباه، از ترکیب »محاسبات ابری« به عنوان معادل Cloud Computing استفاده میشود.
علیرغم چالش های بسیار مهم، این فناوری به سرعت در حال رشد و توسعه است؛ شرکت های بزرگی در حوزه IT همچون گوگل، مایکروسافت، هیولت پاکارد، IBM، دل، VMware، و آمازون سرمایه گ ذاریهای عظیمی در این زمینه انجام داده اند و هر روز هم شرکت های بیشتری به این عرصه روی میآورند. با همکاری بسیاری از این شرکتها و د انشگاِههای بزرگی همچون دانشگاه برکلی، MIT، دانشگاه ییل، دانشگاه پرینستون، دانشگاه ایلینویز و دانشگاه کارنگی ملون تحقیقات گسترده ای در این زمینه در حال انجام است.
رایانش ابری، موج فناوری بعدی قلمداد می شود که در حال حاضر در حال پیشروی در سراسر دنیاست؛ علیرغم نگرا نیها و مخاطرات غیرقا بل چشمپوشی هم که در بهکارگیری و استفاده از خدمات به اصطلاح ابری! وجود دارد، بسیاری از سازمان ها به سمت بهکارگیری و استفاده از این خدمات به جای خدمات سنتی IT، حرکت نموده اند. در کشور ما نیز طی یک سال گذشته کوشش های زیادی در معرفی و به کارگیری این فناوری به عمل آمده است. کتاب حاضر تلاشی است برای معرفی رایانش ابری به صورتی خلاصه و کاربردی و ارائه چارچوبی اجرایی در بهکارگیری خدمات اصطلاحاً ابری! هر چند سعی شده است مطالب با زبانی ساده و بهدور از اصطلاحات تخصصی IT ارائه گردد، داشتن اطلاعات پایه در زمینه فناوری اطلاعات برای درک کامل مطالب الزامی است. این کتاب به طور عمده ترجمه کتاب A Quick Start Guide to Cloud Computing، نوشته دکتر مارک یان ویلیامز است؛ دکتر ویلیامز که در زمینه رایانش ابری و به طور کلی فناوریهای تحت اینترنت به ارائه خدمات مشاوره فنی به متقاضیان این فناور یها مشغول است، در این کتاب به طور خلاصه رایانش ابری را معرفی و دستورالعم لهای کاملاً اجرایی برای
بهره برداری از این فناوری برای سازمان ها ارائه نموده است. از منابع دیگری هم – که در طول کتاب و در نهایت در فهرست منابع ذکر شده است – برای تکمیل و به روزرسانی مطالب استفاده شده است، چه، از زمان نگارش کتاب فوق – دسامبر ۲۰۱۰ (دی ماه ۱۳۸۹) – تا زمان اتمام نگارش کتاب حاضر – می ۲۰۱۱ (اردیبهشت ۱۳۹۰) – پیشرفت های بزرگی و تغییرات قابل توجهی در زمینه رایانش ابری رخ داده است.
کتاب به دو بخش تقسیم شده است؛ بخش نخست، کلیات مربوط به رایانش ابری شامل تعریف موضوع و توضیح مفاهیم وابسته (فصل اول)، مزایا و منافع این فناوری (فصل دوم)، و خطرات و نگرانی هایی که در این باره وجود دارد (فصل سوم) را در بر میگیرد. همچنین نمونه هایی از سازمان های بزرگی که به این فناوری روی آورده اند و از خدمات ابری به جای خدمات سنتی استفاده می کنند معرفی خواهند شد (فصل چهارم) بخش دوم، چارچوبی برای به کارگیری این فناوری و استفاده از خدمات بهاصطلاح ابری ارائه می کند؛ انتخاب تأمین کننده خدمات (فصل پنجم) و فرآیند بهکارگیری فناوری رایانش ابری و جایگزین کردن آن به جای خدمات سنتی IT (فصل ششم). کتاب با دو پیوست به پایان می رسد؛ پیوست نخست، مرور خلاصه ای دارد بر گذشته رایانش ابری و خط سیر تکامل این فناوری تا کنون، نگاهی سریع به وضعیت حاضر خواهد داشت و در نهایت آینده این موج فناوری را مورد بررسی قرار خواهد داد. پیوست دوم، مجموعه ای از اصطلاحات مربوط به رایانش ابری را در بر میگیرد که همراه با واژه نامه فارسی به انگلیسی پایان کتاب، می تواند به یافتن معادل انگلیسی کلمات و اصطلاحات به کاررفته در کتاب و درک بهتر مفاهیم تخصصی IT کمک نماید.
ا
مید که این کتاب بتواند سهم هرچند کوچکی در پیش برد دانش IT کشور عزیزمان داشته باشد و مورد قبول حضرت حق، و مورد رضایت اهل فن قرار گیرد.
معرفی رایانش ابری و تعریف مفاهیم پایه
رایانش ابری یا همان Computing Cloud ،مدلی است برای رایانش؛ شیوهای در بهکارگیری فناوری کامپیوتر و استفاده از خدمات IT .در این مدل، به جای سیستمهای متمرکز محلی، منابع و قابلیتهای رایانشی به عنوان یک سرویس، از طریق اینترنت، به صورتی که بتواند بنابهتقاضا، به سرعت تدارک دیده شده و بهآسانی، متناسب با نیاز مصرفکنندگان، افزایش یا کاهش یابد، (اغلب) به صورت مشترک، در معرض استفاده مصرفکنندگان بالقوه قرار داده میشود. به این ترتیب، مصرفکنندگان خدمات رایانشی و IT ،صرفاً به کمک یک مرورگر وب، با اتصال به اینترنت و با تعامل با سیستمهای تحت وب، از راه دور به منابع رایانشی که ممکن است در نقاط جغرافیایی مختلفی وجود داشته باشند دسترسی یافته و از آنها استفاده میکنند، آنچنان که گویی منابع ظاهراً نامحدودی را در کامپیوتر شخصی یا شبکه محلی محل کار خود، در اختیار دارند. رایانش ابری نگاه متفاوتی است به اینترنت؛ تا این اواخر، از اینترنت بیشتر در انتقال دادهها و اطلاعات بین ابزارهای متصل به اینترنت استفاده میشد و تقریباً تمام محاسبات و پردازشها – رایانش – به صورت محلی، روی کامپیوترهای شخصی کاربران یا سیستمهای داخلی سازمانها انجام میگرفت. در مدل رایانش ابری، اینترنت رسانه دسترسی به منابع و خدمات رایانشی سیستمهایی است که در نقاط جغرافیایی مختلف و تقریباً نامعینی مستقر هستند.
نمونه هایی از خدمات ابری
ننمونه شناخته شدهای از خدمات SaaS ،Apps Google است که سرویس SaaS شرکت Google محسوب میشود و شامل برنامههای تحت وبی مشابه بستههای آفیس معمول است. پست الکترونیک Gmail ،Groups Google) سرویس ایجاد و مشارکت با گروههای مجازی)، Calendar Google Google Docs ،(IM سرویس (Google Talk ،(تقویم( (یک بسته آنلاین Office شامل برنامههای واژهپرداز، صفحه گسترده، و ارائه مطلب)، و Google Sites از برنامه های این سرویس می باشد. شکل ۲-۱ صفحه اصلیسایتGoogle Docs را نشان می دهد. در شکل ۳-۱ یکسند متنی را که با برنامه Google Docs ایجاد شده استمی بینیم.
……………………………………………………..
مزایا و منافع رایانش ابری
رایانش ابری بیش از یک فناوری مدرن است؛ رایانش ابری شیوه کاملاً متفاوتی برای به خدمت گرفتن دامنه وسیعی از قابلی تهای IT، بر مبنای یک مدل پرداخت در ازای استفاده ارائه میکند. رایانش ابری، سازمان ها را قادر می سازد تا به سرعت مجموعه بزرگی از خدمات IT را از هر کجا و در هر زمان بر مبنای الگوی پرداخت در ازای استفاده به خدمت گرفته و مورد استفاده قرار دهند. فن آوری ابری به شرکت ها و سازمان های دولتی امکان میدهد برنامههای ویرایش متن، صفحه گسترده، تقویم یا برنامه های دیگر مورد نیاز خود را در ابرها اجاره کرده و از هزینه خرید، نصب و به روزرسانی و نگه داری نرم افزار یا سخت افزار مربوط اجتناب کنند. همان طور که دیدیم، فناوری رایانش ابری آخرین راهکارهای IT را با هزینه بسیار کم تری – نسبت به سیستمهای سنتی IT – در اختیار سازمانها قرار می دهد. هر چند تردیدی در منافع و مزایای رایانش ابری وجود ندارد، بهکارگیری این فناوری و استفاده از خدمات به اصطلاح ابری، خطرات و ریس کهای مربوط به خود را نیز دارد. در فصل بعد، مشخصاً به ریسکهای رایانش ابری خواهیم پرداخت.
رایانش ابری: گذشته، حال، و آینده
رایانش ابری فناوری جدیدی نیست؛ ایده های زیربنایی آنبه دهه ۶۰ میلادی بازمیگردد؛ در آن زمان جان مک کارثی ادعا کرد که روزی فناوری کامپیوتر همچون خدمات عمومی – مثل برق و آب و گاز – مورد استفاده قرار خواهد گرفت. بعداً در سال ۱۹۶۶، داگلاس پارکهیل در کتابی با عنوان The Challenge of the Computer Utility کلیه ویژگی ها و مشخصات کنونی رایانش ابری را مورد کنکاش و بررسی قرار داد. در دهه اول قرن ۲۱ ،با گسترش سطح پوشش و افزایش سرعت اتصال به اینترنت، و پیشرفتهایی که در زمینه فناوریهای تحت وب حاصل شد، بستر فنی لازم برای تحقق آن ایدهها فراهم گردید. از سوی دیگر، بحرانهای اقتصادی و مالی در اواخر دهه میلادی گذشته، سازمانها را بیش از هر وقت دیگر، در جستجوی راههایی برای کاهش هزینههای خود قرار داد. در همان زمان فناوریهای متنوع ۰.۲ Web مثل شبکههای اجتماعی، محبوبیت قابلتوجهی به دست آورده بودند. خدمات بیشتر و متنوعتر، موجب پیچیدهتر شدن فناوری اطلاعات (IT (و افزایش وابستگی مردم و سازمانها به این فناوری شد. اما افزایش پیچیدگی و در عین حال کارآیی بیشتر، معمولاً به معنی قیمت بیشتر است، و این امر بهویژه در یک بحران اقتصادی، مانع بزرگی است در برابر گسترش کاربرد یک فناوری. در آن زمان، رایانش ابری مدلی برای بهکارگیری خدمات IT ارائه نمود که در آن، آخرین و پیشرفتهترین خدمات، با هزینهای بسیار کمتر از آنچه در قالب متداولِ تحصیل آن خدمات لازم است، در اختیار مصرفکنندگان قرار میگیرد. منافع مالی، قویترین نیروی محرک در توسعه و گسترش کاربرد رایانش ابری بوده است. انگیزههای مالی به همراه سادگی بهکارگیری خدمات ابری موجب شد بیشتر سازمانهای کوچک و متوسط و بسیاری از سازمانهای بزرگ، به سرعت، تمام یا بخشی از سیستمهای IT خود را با سیستمهای ابری جایگزین نمایند. به همین ترتیب، بسیاری از شرکتهای بزرگ IT ،با درک پتانسیلهای این فناوری، به طور جدی به فعالیت در این عرصه پرداختند. در این بین، شرکت Amazon نقش کلیدی در توسعه این فناوری داشته است؛ با بهکارگیری فناوریهای مدرن و تغییر معماری مراکز داده خود، شرکت Amazon متوجه قابلیتهای قابلتوجه رایانش ابری گردید و درصدد فراهم آوردن این فناوری برای سایرین برآمد. رایانش ابری مدل کاملاً متفاوتی در به خدمت گرفتن دامنه وسیعی از قابلیتهای IT است؛ تا اواسط سال ۲۰۰۸، صنعت IT شاهد تغییر الگوی بهکارگیری خدمات IT با استفاده از داراییهای سختافزاری و نرمافزاری خود سازمان، به سمت اشتراک منابع و استفاده همگانی از منابع، بر مدل پرداخت به ازای استفاده از خدمات بوده است. رایانش ابری موجب افزایش چشمگیر استفاده از خدمات IT در بعضی زمینهها و کاهش قابل ملاحظه در زمینههای دیگر است. علاوه بر این، رایانش ابری تغییرات بزرگی در مدل کسبوکارهای مختلف ایجاد خواهد کرد. بنا بر پیشبینی مجله اکونومیست: “…بدون شک این فناوری [رایانش ابری] صنعت IT را دگرگون خواهد کرد؛ علاوه بر این، موجب تغییر عمیقی در نحوه کار افراد و سازمانها خواهد شد.” در حال حاضر بسیاری از سازمانها، با هر اندازه و در هر مقیاس، تمام یا بخشی از سرویسهای IT مورد نیاز خود را در ابرها جستجو میکنند. هرچند قطعیهای بزرگی که در سال جاری (میلادی) در خدمات ابری آمازون و گوگل رخ داد – آنچنان که در فصل سوم، مخاطرات رایانش ابری، از نظر گذشت – هشداری بود برای مصرفکنندگان خدمات ابری در جدی گرفتن مخاطرات احتمالی در بهکارگیری این خدمات، حرکت به سمت این فناوری همچنان ادامه دارد. گویا این قطعیها و رخدادهای دیگری از خطرات احتمالی در خدمات ابری، نقشه راهی در مسیر توسعه این فناوری، فرا روی فعالان این حوزه قرار داده است به طوری که در حال حاضر، کوششهای گستردهای در ارائه چارچوبهای قابل اطمینانی برای بهکارگیری این فناوری در حال انجام است؛ تشکیل گروههای رسمی و غیررسمی، تأسیس سازمانهای خصوصی و دولتی، و تعریف همکاریهای گوناگون، با
هدف مطالعه و بررسی خطرات احتمالی و ارائه راه کارهاییبرای کنترل این خطرات، تعریف استانداردهای مناسب،تدوین آئیننامه ها و دستورالعمل های لازم، و توسعه و بهبودزیرساخت های سخت افزاری و نرم افزاری مورد نیاز.
حرکت به سمت رایانش ابری و جایگزین کردن سیستم های IT داخلی با خدمات بهاصطلاح ابری، رسماً در سال ۲۰۰۸ آغاز شد و از آن زمان تا کنون، این حرکت همچون موجی ادامه داشته است؛ بهراستی رایانش ابری موج آینده است، موج بزرگی که کلیه زوایای کار و زندگی جوامع را در خواهد نوردید. بعضی این موج را بزرگتر از موج حرکت از کامپیوترهای Mainframe به سمت کامپیوترهای شخصی در دهه ۸۰ میلادی و حرکت به سوی اینترنت در دهه ۹۰ میلادی میدانند.
همان طور که پاول ماریتز، مدیرعامل شرکت VMware گفت: “ما در جریان تغییر بزرگی قرار داریم؛ گذار از دنیایی ابزارمحور به دنیایی اطلاعاتمحور.”
اما آیا این موج مدتی بعد با موج دیگری مزمحل میشود؟ آیا این فناوری به زودی با فناوری دیگری جایگزین خواهد شد؟
